Кон критиките на ПИОМ: во одговор на Бојан Богевски и Цветин Чилиманов

14168_672709262741032_94019241_n

Автор: Јоже Франц

Се чувствувам како должник да одговорам на се‘ почестите повици на неколку релевантни или помалку релевантни фактори, кои се впуштија кон дефинирање и редефинирање на ПИОМ. Ќе се обидам да бидам искрен. Деновиве за првпат прочитав дека Социјалдемократите имаат нов прогресивен пристап кон решавање на горчливото прашање, пред се‘ на финансиската дупка на пензиското и инвалидското осигурување, вклучувајќи го притоа и здравственото осигурување.

Предлогот кој го дава левицата е дека „богатите треба да плаќаат данок по повисоки стапки од сиромашните“, е крајно коректен. Но, тука се отвора второто горчливо прашање, се мисли на уставното право, дали сите граѓани се еднакви пред Уставот и законот? Истото ова прашање и во овој момент треба да се отвори, бидејќи и со моменталниот пристап на пресметување на солидарните давачки не се со еднаков критериум. Предлогот на левицата е во насока на „укинување на ограничувањето за највисока месечна основица за пресметување и уплата на придонесите од шест просечни плати, а од друга страна да се ослободат од плаќање придонеси лицата со најнизок доход“, повторно крајно коректно, но повторно во судир со уставната еднаквост.

На овие предлог понуди од страна на „левицата“, денес ќе прочитате неколку критички осврти од страна на застапниците на либертаријанската доктрина, дека „ниту една земја не ги решила социјалните проблеми преку зголемени јавни давачки“. Нормално дека е така, па и ние од левицата тоа го говориме, и ние сме за исклучување на разни даночни обврски, исклучување на ДДВ кон крајниот корисник, исклучување на данок на домување на оскудните и одданочување според висината на вредноста на домот, оданочување на недвижниот имот според неговата вредност до определена сопственост на недвижен имот… (никој не ја оспорува сопственоста, но луксузот мора да се плати, нели е тоа либертаријански став).

Критиката на М-р Бојан Богевски е во насока на намелениот наталитет, нешто слично како и неговиот истомисленик Цветин Чилиманов, кои намалениот наталитет го наведуваат како причини за зголемениот финансиски долг на ПИОМ. Овие причини господа Богевски-Чилиманов се краткорочни, впрочем и самите вие тврдите дека од 1960 година наталитетот опаѓа. А, што тоа значи? Тоа господа е само податок дека со економско-индустрискиот подем во бившата социјалистичка држава, започнува миграцискиот процес, село-град, започнува современа едукација на населението, едукација на современата мајка, нејзино вработување и еднаков пристап на истата кон сите институции на системот. Овој податок, морате да го разглобите, разредите. Денес, во нашата држава се пензионираат лица кои заснивале некаков работен однос во периодот од 1970 година, лицата со боречки пензии се намалија или ги има во мал број. Од друга страна, просечниот животен век во РМ е 70 години (камо да живееме и по 100 години, но тие се статистиките), што значи, оваа дупка треба да се пополни во наредните 5-10 години. Точно е дека денес помалку внуци работат за своите предци, но и тоа е точно дека денешните внуци не им завршува денот во 17 часот и започнува со пропејувањето на првите петли. Понежниот пол не е повеќе машина за раѓање на деца, истата е образована и е човечко суштество кое сака да се имплементира во општествено социјалните случувања.

Втората критика доаѓа од типот дека моменталниот пензиски систем е Понзи шема, всушност дека тоа социјалистички, измамнички пензиски систем. Не, господа, тоа е солидарен пензиски систем.

За потсетување. Солидарниот пензиски систем овозможува пензиско примање, врз основа на процентуален месечен личен доход, кој за жал, достигна на 67% од личниот доход. Месечниот личен доход кај прогресивните доктрини не постоеше енормно високи месечни примања, туку рамномерна распределба на приходите. Денес што поседуваме? Распределбата на приходите ја делат менаџерскиот тим и буржујот, додека работникот го добива загарантираниот личен доход во вид на минималец, кој е еднаков на ¼ од потребите за нормален опстанок. (Според статистиките, на едно семејство, да си приушти нормален живот му се потребни околу 30,000 денари.) Го критикувате и рамниот данок. Кога веќе мора да постои некаков данок, данокот не може да биде еднаков за сите, во поглед на паричната вредност. Со оглед дека станува збор за одредена категорија на одданочување, одданочување на движен имот, НИЕ прогресивните левичари ќе се согласиме со рамниот данок и со тоа избегнување на Вашата теза за дискриминација на оние кои добиваат поголеми примања.

Преку оваа теза би сакале да им дадеме одговор и на социјалдемократите за понудената опција. Да, прифатете рамен данок, со тоа што денешното решение ќе се задржи, но тоа да се изведе со процентуална пресметка.

Како?

Ако денес извршите пресметка за Вашите даночни обврски кон ПИОМ, но и кон останатите давачки произлезени од бруто платата, ќе забележите дека давачките се движат, околу 40%-45%. Ако, за сите вработени давачките им се пресметаат под т.н. рамен данок од 40% од бруто платата, тогаш оној кој зема 80,000е плата ќе плати целосна даночна обврска, вклучувајќи го и ПИО, со вредност од 32,000е. Во овој случај нема што да изгубат оскудните, но ПИОМ сигурно би добил сигурност, а пензионерите поудобни и поспокојни пензионерски денови. Освен тоа, денешниот модел за пресметка на ПИО, овозможува буржујот кој има примања од 80,000е, да плати по основ на ПИО само шест просечни плати или 120,000 денари, што е еднакво на нецели 2,000е.

Ете каде била дупката. За жал навистина ние сме единствените во светот каде оскудниот по основ на бруто плата е оданочен 40%, додека буржујот според неговите примања да плати помалку процентуално од оскудниот, а преку наведениот пример тоа би било околу 3%.

П.С. На Вас почитувани читатели оставам да проверите дали постојат индивидуи со примања од 80,000 евра.

Advertisements

2 thoughts on “Кон критиките на ПИОМ: во одговор на Бојан Богевски и Цветин Чилиманов

  1. Драг Јоже, првин благодарам за времето што го вложи да одговориш на тезите кои јас и Бојан од време на време ги нафрламе за пензискиот систем. Не знам кој го одбра (колку што сфатив, освен Јоже Франц пишуваш и како Мара?), бидејќи ме потсетува на една од моите омилени епизоди во историјата. Ако Гровер Норквист сакаше да го удави големо-државниот проект во када, Шарлота Кордеј (француската Мара Бунева) се обиде да го заколе.

    Искрено, срце ме боли за пропуштената можност да ја отвориме оваа дискусија кога Драган Тевдовски во име на СДСМ излезе со неговиот предлог за пензиски реформи. ВМРО, се разбира, има право да одбере дали ќе ја прифати дискусијата или едноставно ќе го игнорира СДСМ, и за жал ја одбраа втората опција. Иако, јас барем се потрудив преку постови на социјалните мрежи да им укажам дека СДСМ се наместени на пенал (сопругот на потпретседателката беше посочен како човек кој по се изгледа разработил комплицирана шема да не плати полн придонес на неговата висока менаџерска плата). Тоа што СДСМ решија да го отворат прашањето за придонесите на менаџерските плати кога ВМРО има толку добар come – back е ретко глупо, дури и за нив, но сепак, ВМРО не ја прифатија понудата и не добивме издржана дискусија меѓу двете најголеми партии за иднината на пензискиот систем.

    Тоа што мене ме интересираше во целата приказна, е што е можно повеќе пати, на што е можно повеќе медиуми, што е можно повеќе луѓе да го повторуваат фактот дека фондот е банкрот. Лихт розе. Немет. Имет снемано. И тоа не за малку, него за многу.

    Проблемот со решението кое го нуди СДСМ и на кое алудираш ти е истиот проблем со честата критика дека пратениците, министрите или директорите на јавните претпријатија земале високи плати. Да, земаат, и тие се 120 (пратеници), неколку десетици министри, неколку стотици функционери во целина. Државата нема да пропадне поради нив (Нено Богдан феноменално пишува на оваа тема во неговата прва книга), туку ќе пропадне поради огромните стотици илјади други кои земаат од државниот буџет. Земаат многу помалку, ама нивното се собира во лавина која ќе не затрупа сите.

    Еве, помогни ми, дали СДСМ излезе со бројка колку точно луѓе во Македонија примаат плати кои се 7-8-10 пати повисоки од просечната, и поради тоа се “привилегирани” затоа што лимит на максималната давачка која ќе ја платат месечно? Ако Фондот е 750 милиони евра годишно, а дупката е, што знам, 300 милиони?, дали некој сериозно мисли дека во Македонија има толку многу милионери и милијардери кои ако ги оданочиме со формулата која ја предлага СДСМ тоа ќе помогне да се стабилизира фондот? Каде се тие буржуи за кои зборуваш, колку ги има на број? Користиш ефтин популизам и фрлање пароли место барање на решенија за вистинските проблеми.

    Впрочем, тие супер богати луѓе што ги имаме (камо среќа да ги имаме многу повеќе) не станале супер богати затоа што се супер глупави. Ако се воведе мерка да плаќаат 40 проценти од полниот износ на нивната плата како данок, како што предлага СДСМ, без овој менаџерски лимит, тие едноставно ќе смислат (или ќе му платат на некој да смисли) начин како да избегнат да плаќаат данок на целата плата. Ете, некој промуќурен бизнисмен ќе му текне да го искористи своето право да склучува договори во име на својата фирма да си склучи договор сам со себе и да си го изнајми сопствениот стан во име на фирмата за 5.000 евра месечно. И ќе плати 10 посто данок, место 40%. Притоа ќе се пријави на една, еве, две просечни плати и ќе плати давачка на нив. Значи, другарче, со зголемување на давачките расте и исплатливоста на избегнувањето на давачките. Затоа јас би сакал да видам префрлање на дел од давачките за ПИОМ или ФЗО кон ДДВ (да се зголеми ДДВ, а да се намалат давачките за фондовите). Ако го погледнеш ова мое интервју со Тери Милер од Херитиџ, авторот на нивниот извештај за слобода на медиумите (скроз на крај) човекот вели дека и овие 18 проценти се многу.

    http://dnevnik.mk/?ItemID=B5611BF9E231EB449502094862A3DE1A

    Можеме да го зголемиме ДДВ на 25% на пример, и притоа им дадеме очајно потребно даночно намалување на тие што се регуларно, редовно вработени и плаќаат фул давачки. Еве да речеме здравствениот систем од утре да решиме да го финансираме со вакво енормно зголемување на ДДВ, но да ги избришеме тие 7 проценти кои се плаќаат од плата. Товарот ќе биде распределен пофер и порамномерно, бидејќи сите ние ќе плаќаме за здравството, а не само несреќните будали кои се вработени. Но, ако стапката е 25%, тогаш користа од неплаќање веќе станува многу висока, станува мнгоу поисплатливо да потплатиш инспектор на УЈП, или да прогласиш забранета зона за полиција, или некако да се снајдеш да не го платиш данокот. Така да, рефлексното решение на СДСМ, на левицата, да ги одданочиме богатите не функционира ни кај нив дома, а не пак во реалноста. Идеално е да имаме повеќе извори на приходи кои се рамни и ниски, да не се исплати затајување, и да се кратат државните расходи кои сега, на краток рок, веќе денес, се голем товар за државата, се сосем неодржливи на среден рок, а водат кон Mad Max Thunderdome на долг рок.

    Не одговараш ништо за наталитетот, само констатираш ситуација. Јас велам дека е неодржлива. Дополнително, велам дека е неодржлива бидејќи пензискиот систем стимулира нераѓање деца. Бојан нема деца, ја имам едно, а еве, Јанко Илковски (нека ми прости што го спомнувам без дозвола) има три. Заедно ние тројца, со нашите три сопруги/девојки, имаме 4 деца. 6 возрасни, 4 деца. Утре кога ќе се пензионираме, ако состојбата остане ваква каква што е, моето едно и трите деца на Јанко ќе плаќаат за нас шестмината. Тоа е фер? Тоа е праведно? Зошто некој да се фрла во ненормален трошок во време и пари да прави, расте, чува и гледа деца, ако на крајот кога доаѓа време да има спокојна старост опкружен од своето големо семејство, децата (како што спомна и ти) се на работа до 18-19 часот за да произведат и заработат доволно за државата да има од кого да наплати за пензискиот фонд? И тие пари, наместо да ги добие родителот кој ги изгледал децата, да ги делиме сите еднакво меѓу нас!? Па треба да си морон да имаш деца во ваква ситуација. Пред воведувањето на пензискиот систем (да ги тргнеме настрана културолошките моменти, да гледаме чисто економски) децата ти биле полиса за осигурување при старост. Сега, државата ти вика дека ти не мора да ја извадиш таа полиса, не мора да платиш ништо за неа, некој друг ќе има деца, а ние ќе ги одданочиме и за тебе.

    Извини, ама не можеш сериозно да разговараш за пензискиот систем без сериозна дискусија за натамалитетот, и за влијанието на државниот пензиски систем врз наталитетот. Мораме под итно да добиеме или драстично намалување на ПИОМ давачките за родители со деца, или драстично зголемување на пензиите на родители со деца, а намалување за тие без деца. Или, мојата омилена опција, да се распушти целиот фонд уште утре, да се раскине тој облигаторен однос во кој сите сме влегле без никој да не праша, принудно (тука е единствената разлика со Понзи шемата, Бојан, Понзи не ги принудувал луѓето да влезат во неговиот систем туку ги мамел, државата те принудува со пиштол во глава да влезеш во шемата). Дај што поскоро да го растуриме пензискиот систем. Тоа неминовно ќе се случи, тој и вака и така ќе колабира, само прашање е да го направиме што е можно поскоро, и да се обидеме да го изменаџираме што е можно побезболно.

    со почит

    Цветин Чилиманов

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s